Verwersdijk 87
Weggevaagd door de kruitexplosie  
   
De Verwersdijk is na de Oude Delft en de Voorstraat de derde gracht in Delft.
Het pand Verwersdijk 87 is vermoedelijk gebouwd na de grote stadsbrand van 1536.
Het is niet bekend of gedeelten van het huis misschien nog ouder zijn. Dit zou nog nader onderzocht moeten worden. Het is een Rijksmonument, dat binnen het beschermd stadsgezicht ligt en dat een zeer hoge cultuurhistorische waarde heeft. Het heeft een parterre en een verdieping met een hoog schilddak. De verdere beschrijving luidt: eenvoudige lijstgevel met in de kroonlijst (18e eeuw) verdiepte velden.
Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Verwersdijk 87, met wit rolgordijn.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Het huis heeft een 18e eeuwse daklijst met bijzondere profilering.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

1654. De kruitexplosie op de Paardenmarkt, door
Daniel Vosmaer. Ook Verwersdijk 87 werd weggevaagd.
(coll. Museum Prinsenhof)

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Hetzelfde plaatje, gravure door Reinier Vinkeles met een tekst van Vondel erbij. (Archief Delft). Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Derde ten noorden van de steeg is Verwersdijk 87,
een fors pand met een groot dak.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Er woonde een verver op Verwersdijk 87.
(gravure Jan Luyken)

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Een geweermaker komt ook voor als bewoner/eigenaar.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Op de paardenmarkt was een militair complex.
Foto 1918, de krijgsmacht stelt zich voor.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Oude ansicht. Tweede van rechts is nr. 87

 
Kruithuisramp
Erg lang hebben de bewoners niet van hun nieuwe huis kunnen genieten omdat in 1654 de kruithuisramp plaats vond.
Bij deze ramp, waarbij het kruithuis in het voormalige Clarissenklooster gelegen ter hoogte van de huidige Paardenmarkt ontplofte, werden veel huizen in de omgeving weggevaagd of beschadigd (zie ook Oude Delft 36, waar de veroorzaker van de explosie woonde).  Uit de archieven blijkt dat ook Verwersdijk 87 ernstig beschadigd werd.
Enerzijds geven de archieven aan dat Verwersdijk 87 in oktober 1654 nog onbewoond was. Anderzijds blijkt uit het schaderegister van de kruithuisramp dat Pieter van Berlekom een schadeclaim heeft ingediend van ƒ 200, - en op 28 mei 1655 hiervan ƒ 120.- uitbetaald heeft gekregen. De schatting is dat het huis toen ongeveer ƒ 500, - waard was.
 
Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster
Paardenmarkt, hemelsbreed vlakbij Verwersdijk 87. Hoefijzersteeg midden. Derde huis links om de hoek is Verwersdijk 87. Prent stadsbrand. Rechtsonder (bij Duivelsgatmolen) het Clarissenklooster waar het kruit ontplofte. (Rode van Bleyswijck, Archief Delft).
 
Gemoderniseerd
Op de Kaart Figuratief uit 1675 komt het huis ook voor. Tussen de Molenstraat en de Hoefijzersteeg staan negen huizen, en die staan er nu nog. Eind 18e eeuw is de gevel gemoderniseerd en van een lijstgevel voorzien.
Dit gebeurde vaak in die tijd. Ook is in deze periode het huis geschikt gemaakt voor dubbele bewoning, omdat er door de snelle industrialisatie veel behoefte aan woonruimte was. Het pand is interessant omdat het qua bouw ligt tussen de grote grachtenpanden aan onder meer de Oude Delft en de Koornmarkt en de arbeiderswoningen aan de randen van de stad.
Het was een pand voor de gegoede burgerij. Er zijn ook resten van mooi behang gevonden die je meer in de duurdere grachtenpanden tegenkomt dan in arbeiderswoningen.
Tot 1902 was de Verwersdijk 87 gezamenlijk bezit met perceel B 532, een stal in de Hoefijzersteeg. Dat is rond de tijd dat het pand van weduwe Hillen overgaat naar een van haar dochters. Paard en wagen die er tot dan gestald stonden waren inmiddels verkocht. Een van de dochters had waarschijnlijk het geld nodig.
 
Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster
Geel gekleurd, de situatie in 1832. Bij de gele stip in de Hoefijzersteeg had Verwersdijk 87 een koetshuis. Situatie nu, ziet er op de kaart hetzelfde uit.
 
Authentieke staat
Het huis is nu nog in authentieke staat. Dit blijkt uit het volgende.
1. De vloer in de woonkamer heeft nog de originele plavuizen, die gewoon op de aarde liggen.
2. In de woonkamer bevindt zich een waterbassin uit de tijd dat er nog geen waterleiding bestond. Er werd toen regenwater van buiten naar het bassin geleid en daar opgeslagen voor gebruik. Het regenwater was waarschijnlijk schoner dan nu! De bak bestaat uit gele en groene geglazuurde tegels waardoor het water schoon opgeslagen kon worden. (Ook bij grachtenpanden in Amsterdam en Utrecht zijn dergelijke oude watervoorraadbassins gevonden, pal achter de huizen), 3. De voorgevel is voorzien van zgn. ‘dodekop’. Dit is een mengsel van beenderen en kleurstoffen waarmee de gevel ingesmeerd werd ter bescherming van de stenen en het voegwerk. (Bij mijn weten is dit nog de enige gevel in Delft, waarbij dit het geval is.)
 
De eigenaren en bewoners
Met het militaire complex aan de Paardenmarkt in de buurt is het logisch dat de oudst bekende eigenaren Hendrik Jochems en Pieterzn. Faes, die genoemd worden in het zogeheten Huizenprotocol, soldaat zijn.
Vermoedelijk is Faes bij de ramp omgekomen. Zijn zoon neemt de schadeafhandeling voor zijn rekening en verkocht het huis vervolgens aan Marinus Janszn Vereijck die metselaar was.
Volgens een akte van 1732 wordt het pand voor Tien Honderd gulden verkocht aan Balthasar de Hulden. Deze mijnheer De Hulden neemt waarschijnlijk een hypotheek bij het St. Aagten Convent want hij verplicht zich jaarlijks vijf gulden aan dit klooster te betalen. Dat het huis rond 1800 door de middenstand bewoond werd blijkt uit het feit dat in 1832 de eigenaar Nicolaan Hofman was, die weliswaar van beroep kuipersknecht was maar toch nog tien andere panden in Delft in zijn bezit had.
Verder komen bij de eigenaren en bewoners er veel beroepen voor die nu niet meer bestaan, zoals geweermaker, wagenmaker, turftenster, huijsknecht, maar ook beroepen als vleeschhouwer, timmerman, schippersknecht, suikerbakkersknecht en dergelijke.
 
Een ‘verwer’
Ook komt er gelukkig een ‘verwer’ voor, wat verwijst naar de Verwersdijk. De lakenververs, mochten volgens 14e eeuwse keuren alleen hier, en dan ook nog aan de oostzijde van de gracht, hun stoffen kleuren. Daarmee wilde men het grachtwater elders in de stad schoon houden, ten behoeve van de bierbrouwerijen. De westzijde van de gracht, waar nummer 87 staat, heeft ook nog een tijdlang Burchwal geheten, in de tijd dat die kant de stadsbegrenzing was.
Het valt op dat het huis meer door vererving overgaat op nieuwe eigenaren dan door verkoop. Op 5 en 6 februari 1909 heeft de gezondheidscommissie een onderzoek gedaan naar de leefbaarheid van de woning. Hieruit blijkt dat zowel het boven- als het benedenhuis een eigen privaat had en dat er een watervoorziening in de vorm van een waterleiding was.
De huurprijs van voor de begane grond was ƒ 2,00 en die voor de eerste etage ƒ 2,35. vanwege de aanwezigheid van een droogzolder. In beide woningen was er een bedstee, nu nog te zien. De conclusie was dat de bewoning uit oogpunt van zindelijkheid zeer goed was.
 
Nico van der Valk
 
nadere informatie over Verwersdijk 87
laatste wijziging 01-12-2011