Wandeling langs Delftse straten en grachten in 1600
 

In 1882 schreef de eerste archivaris van Delft, mr. J. Soutendam, een bijzonder aardig en informatief boekje over Delft in het jaar 1600. Hij droeg dat boekje op aan de schrijfster Anna Bosboom-Toussaint, onder meer auteur van de historische roman De Delftsche Wonderdokter.

Uitgangspunt voor zijn beschrijving van Delft in het jaar 1600 was een belastingregister op stookplaatsen, het zogenoemde haardstedenregister. In dat register worden vele huisnamen en oude beroepen genoemd, en ook alle toen nog functionerende brouwerijen.

Dat register doorloopt de 16 ‘quartyeren’ waarin de stad toen verdeeld was, en vermeldt overal de bewoners van de huizen. Een tweetal ‘quartiermeesters’ en een ‘clercq’ werden in elk kwartier op pad gestuurd om ‘perfecte anteyckeninge’ te maken van al de schoorstenen, haardsteden, ovens, fornuizen, eesten, enz., die in de huizen aanwezig waren. Bij elkaar telt het register voor Delft, zonder Delfshaven, 4054 adressen, met daarin 7420 haardsteden, 89 fornuizen, 206 eesten, 161 brouwketels, 78 smidsen en 138 ovens.

Terloops vermeldt het register bovendien tal van bijzonderheden over uithangborden, huisnamen, gevelstenen en spotnamen. Vanuit zijn eigen brede historische kennis over Delft en de 17e eeuw voegde Soutendam daar nog tal van anekdotische bijzonderheden aan toe, waarbij hij geregeld de 17e eeuwse stadsgeschiedschrijver Dirck van Bleyswijck citeert. Om het verhaal levendig te houden en de lezer niet te zeer op de proef te stellen, pikte hij uiteraard krenten uit de pap, en sloeg vele panden, en soms hele straten, over. Daarbij nemen we voor lief dat Soutendam zich soms niet kan inhouden om zijn lezer te beleren met zijn, soms wat breedsprakige, maar vaak ook verrassende, bespiegelingen over het leven in de 17e eeuw en zijn eigen 19e eeuw.

Beginnende met het eerste ‘quartyer’, zal ik ze alle zestien nalopen en de lezer gedurende die wandeling opmerkzaam maken op hetgeen naar mij voorkomt de aandacht verdient”, schreef hij in zijn inleiding. Daarbij vergeleek hij de situatie van 1600 geregeld met die van 1882, het jaar waarin hij het verhaal schreef.

Het boekje is tegenwoordig alleen met moeite in een bibliotheek of antiquarisch te vinden. Omdat het echter nog steeds een groot publiek kan boeien, hebben wij besloten het op onze website opnieuw te publiceren, zij het in een aangepaste vorm. Om de moderne zappende internetlezer te gerieven hebben wij de looproute van de belastinggaarder langs de 16 kwartieren van de oude stad, gelaten voor wat hij was, aangezien dat voor de hedendaagse lezer lastig oriënteren is. In plaats daarvan hebben wij het verhaal opgedeeld in straten en grachten. Ook het Nederlands hebben we voor een deel gemoderniseerd en de soms erg gecompliceerde zinnen vereenvoudigd. De vergelijking die Soutendam trekt met 1882 hebben we zo veel mogelijk laten staan, hier en daar aangevuld met enige opmerkingen over wat er sindsdien veranderd is.

Looproute
Niettemin hebben we toch geprobeerd de tekst van Soutendam in een stadswandeling te persen die voor de hedendaagse lezer te volgen is. Soutendam startte in 1882 zijn wandeling in het noorden van de binnenstad, in de Annastraat, dat in 1600 in het eerste stadskwartier lag. Vervolgens verliep de wandeling in grote lijnen over de Verwersdijk en het Oosteinde naar de Oostpoort en van daar via de Gasthuislaan en het Achterom, om van daar via de deftigste grachten van Delft bij het Noordeinde weer op het beginpunt terug te komen. In grote lijnen volgen wij diezelfde weg. Omdat de eerste tien stadskwartieren echter veelal van Oost naar West liepen, verliep die wandeling van Soutendam vrij kronkelig, en kwam hij bijvoorbeeld aan de oostzijde van de Koornmarkt vier maal een paar huizen langs om dan weer de hoek om te gaan naar een heel andere hoek van de stad. Wij proberen zoveel mogelijk de straten en grachten te vervolgen en komen dan uiteindelijk via een uitstapje bij de Rotterdamsepoort buiten de stadswallen en vervolgens naar het Noordeinde, bij de Schoolstraat en de toenmalige Schoolpoort uit.

in de linkerkolom staan de straatnamen in alfabetische volgorde, om het zoeken naar een straat te vereenvoudigen. Binnen de stadswandeling zelf is de volgorde tijdens de wandeling van Soutendam aangehouden.

Via de linkerkolom kunt u rechtstreeks naar de straat of gracht van uw keuze gaan, en vervolgens via ‘home stadswandeling’ weer terug naar dit begin.

.Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Archivaris mr. J. Soutendam

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Delft volgens de kaartmakers Braun en Hoogenberg, gemaakt halverwege de 16e eeuw. (Particulier bezit)

 
www.achterdegevelsvandelft.nl - Facebook: www.facebook.com/AchterdegevelsvanDelft - Twitter: twitter.com/AchterdgvDelft