Koornmarkt 20
www.achterdegevelsvandelft.nl

Geschiedenis van De Halve Maan (met de Croon)

NB: Klik op de afbeeeldingen voor een vergroting.

De brouwerij De Halve Maan met de Croon heette in de 16e eeuw aanvankelijk brouwerij de Spa(de). Sinds de herbouw na de stadsbrand van 1536 brouwde hier Jacob Claesz Moyt, en later diens zoon Claes onder die naam.
In 1579 nam Adriaen Fijck de brouwerij over en liet zich als brouwer bij stad registreren. Hij noemde de brouwerij ‘De Halve Maan met de Croon’. Er bestond toen overigens in Delft ook al een andere brouwerij Halve Maan, zonder Croon, op de westzijde Oude Delft vlakbij de St Jansbrug, die begin 1600 ter ziele zou gaan.

Bier en bestuur
Bij zijn overlijden in 1612 bleek Adriaen inmiddels Fijck van Bleijswijck te heten. Zijn zoon Dirck Adriaensz van Bleyswijck nam de brouwerij toen over, maar roerde zich ook nogal als bestuurder. Hij werd vier maal burgemeester en twee maal uitverkoren om Delft in de Staten van Holland te vertegenwoordigen. Na zijn dood bestierde zijn weduwe Elisabeth Damen van der Graft de brouwerij en vervolgens hun zoon Abraham van Bleiswijck.

Boekweit, gerst en hop op zolder
Het vermogen van Abraham en zijn vrouw werd bij haar overlijden in 1662 op 57.500 gulden getaxeerd. Daarvan was de brouwerij, inclusief gereedschappen, goed voor fl 16.600.
Op de zolders van de brouwerij lag destijds een flinke hoeveelheid boekweit, gerst en hop en een kleinere hoeveelheid haver, bij elkaar ter waarde van ruim fl 3.500. Verder was er voor fl 1.505 (35 hoet) mout in huis en voor fl 550 aan kolen en turf. In de kelder lag nog voor fl 500 aan bier.
Het paar was ook eigenaar van de stadsherberg bij de Haagpoort, die werd verhuurd aan ene Jacob Stalper. Die werd gewaardeerd op fl 7.500. Verder verhuurden zij een huis op de Molslaan, genaamd ‘De kinderen van Cebedes’ (waarde fl 900) en een huisje in de (tot nu toe nog niet gelokaliseerde) ‘Petavenpoort’ (waarde fl 200).
Verder hadden zij voor een kwart aandeel in drie haringbuizen (vissersboten) geheten “De Halve Maen met de Croon’, ‘De Swarte Leen’ en ‘Oranjeboom’, bij elkaar ter waarde van fl 3.500. Daarbij kwam een investering voor fl 200 in visnetten. Verder namen zij voor 300 gulden deel in de rederij van twee hoekerschepen met thuishaven Maassluis.
In het jaar 1667 maakte de brouwerij van Abraham 98 brouwsels, twintig jaar later onder Anthonij van der Heijm 185 brouwsels.
In 1707 werden bij de vererving van de brouwerij behalve de ketels, kuipen, koelvaten en een rosmolen ook een geweven of geschilderd behangsel in het voorsalet (de ontvangstkamer) gememoreerd.

Onpasselijk
Halverwege de 18e eeuw was Dirk van der Hiel de brouwer. Hij had in 1749 twee dienstboden en, net als zijn buurman een imposant rijtuig, namelijk een “Berlijn en train” met twee paarden.
In 1745 kreeg hij een forse ruzie met zijn buurtgenoot Tielman Schilperoort van het Laarsje aan de overkant (nu Koornmarkt 45) over een erfenis in de wederzijdse schoonfamilies. Toen de notaris bij hem op de stoep stond met een claim van zijn overbuurman, weigerde hij aan de deur te komen en liet verklaren dat hij “wegens onpasselijkheyt en swakke toestand” niet te spreken was. 


Verkoopadvertentie voor de brouwerij De Halve Maan met spatieus koetshuis en alle brouwketels, gylkuipen en verdere toebehoren in de Rotterdamsche Courant van 5 april 1768.

Van der Hiel was de laatste brouwer in de Halve Maan. Toen zijn weduwe in 1769 het huis verkocht werd het omschreven als een “gewezen brouwerij”. Tot de gebouwen van de voormalige brouwerij behoorde toen ook het pand ‘vanouds de Trechter’ op de hoek van de Huyterstraat (nu Koornmarkt 18), een brouwerij die al eind 16e eeuw ter ziele was gegaan en waarvan de gebouwen sinds 1671 deel uitmaakten van de Halve Maan. Verder maakten ook twee pakhuizen op de Brabantse Turfmarkt deel uit van het complex. In 1769 werden die pakhuizen en de Trechter elk apart verkocht, los van de Halve Maan. In 1794 werd een deel van het bedrijfsterrein van de voormalige Halve Maan opgekocht door de naastgelegen branderij de Eenhoorn.

Wijnhandel
Vanaf 1786 was in de Halve Maan een wijnhandel gevestigd. Eerst van Jacob Jochems, wiens weduwe de zaak en de gebouwen in 1796 overdeed aan Adriaan Jan Hoekwater. In 1807 kocht deze het huis De Trechter op de hoek van de Huytersteeg (dat 30 jaar eerder was afgescheiden) er weer bij. Het moet hem in deze voor veel Delftenaren kale Franse tijden zeer voor de wind zijn gegaan. In 1811 verhuisde hij naar het chique pand Koornmarkt 41 (zie daar), waar hij vervolgens ook een hele rij buurpanden opkocht. Al waren huizen in die donkere tijd wel voor een habbekrats te koop.

Napoleons commissaris van politie
Vervolgens vestigde zich in het inmiddels weer dubbele pand commissaris van politie Guillaume (Willem) van Berchem, die echter kort daarna vanwege de val van Napoleon de benen moest nemen. In 1813 werden de gezamenlijke huizen eigendom van Engelbert van der Pijpen, die ze ook beide bewoonde. Hij had geen beroep, maar kennelijk wel geld. Zijn erven verkochten het in 1839 voor fl 3.400 aan de lakenfabrikant J.A. Maas.


Verkoopadvertentie voor het huis in de Opregte Haerlemsche Courant van 13 juni 1839.


Het merkteken van brouwerij de Halve Maan met de Croon op een 16e eeuwse koperplaat met merktekens van het brouwersgilde. (Collectie Museum Prinsenhof)


Vermelding van de begrafenis van Adriaen Fyck van Bleijswijck brouwer in de Halve Maen mette Croon op 26 september 1612 in het begraafboek van de Nieuwe Kerk.


Het familiewapen van de brouwersfamilie van Bleyswijck.


Het wapen van brouwer en vroedschapslid Gerrit van der Heijm en zijn zoon Anthonij.


Adriaan Jan Hoekwater (1771-1818), bewoner in de Franse tiijd (1796-1811). Collectie familie Maas Geesteranus.


Grafsteen van Adriaan Jan Hoekwater uit 1818 in de Oude Kerk.

Kees van der Wiel


 
Nadere informatie over De Halve Maan
Geplaatst: 26 februari 2023
 
 
www.achterdegevelsvandelft.nl - Facebook: www.facebook.com/AchterdegevelsvanDelft - Twitter: twitter.com/AchterdgvDelft